Erfelijkheid

Hemochromatose-gen

Sinds 1996 is de erfelijke eigenschap die meestal verantwoordelijk is voor de aandoening hemochromatose bekend. Het betreft een verandering (mutatie) in het HFE-gen. Dit gen, deel van een chromosoom dat een erfelijke eigenschap bepaalt, wordt ook wel hemochromatose-gen (C282Y) genoemd.

Met de vondst van dit gen is het mogelijk door middel van DNA-onderzoek vast te stellen of iemand inderdaad de erfelijke vorm van ijzerstapeling (hereditaire hemochromatose) heeft.

Hereditaire hemochromatose wordt veroorzaakt door twee mogelijke erfelijke veranderingen. Deze veranderingen worden de C282Y- en H63D-mutatie genoemd. Een persoon kan alleen hemochromatose krijgen als hij of zij de erfelijke eigenschap van beide ouders meekrijgt. De ouders hebben vaak maar één afwijkend gen (heterozygoot). Ze ontwikkelen dan zelf geen hemochromatose. Zowel mannen als vrouwen kunnen de ziekte krijgen.

Het is van groot belang dat na de diagnose hemochromatose alle 1e graads familieleden onderzocht worden op hemochromatose.

Erfelijkheid van (primaire HFE-gerelateerde) hemochromatose

Er zijn momenteel twee frequent voorkomende afwijkingen (mutaties) van het HFE-gen bekend:
de C282Y-mutatie en de H63D-mutatie. Ieder mens heeft 2 exemplaren van ieder gen. Ieder gen kan aangedaan zijn (=mutatie) of normaal.
Iemand kan alleen hemochromatose krijgen als beide ouders (minstens) dragers zijn van zo’n veranderd gen. De mogelijkheden worden hieronder uitgelegd (vraag uw arts welke mutaties u heeft!):

C282Y-homozygoot: Iemand die twee eigenschappen van het HFE-gen C282Y heeft is homozygoot en loopt een reëel risico het ziektebeeld te ontwikkelen.

C282Y-heterozygoot (drager): Iemand die één eigenschap van het HFE-gen C282Y heeft is heterozygoot (drager) en zal, op een enkeling na, geen ijzer stapelen of klachten ontwikkelen.

Compound (samengesteld) heterozygoot (C282Y/H63D): Iemand die twee eigenschappen van het HFE-gen heeft in combinatie, C282Y en H63D, is compound (samengesteld) heterozygoot en kan (een lichte vorm van) ijzerstapeling ontwikkelen. (Zie ook hieronder).

H63D heterozygoot/homozygoot: Iemand kan ook homozygoot of heterozygoot zijn voor de H63D-mutatie. Dat leidt echter meestal niet tot hemochromatose. Kennelijk leidt alleen de combinatie met C282Y-mutatie tot klachten.

Hieronder een plaatje waarin de overerving van de C282Y-mutatie wordt beschreven.
Deze genetische verandering komt bij hemochromatose veruit het meeste voor.

Nu bekend is welke mutaties u heeft kunt u hieronder lezen en bekijken welke kans uw 1e graads
familieleden hebben om de HFE-mutaties geërfd te hebben.

Broers en zussen
De kans dat een broer of zus van een patiënt ook homozygoot C282Y is, bedraagt in principe 1 op 4 (25%). De patiënt heeft van elk van zijn ouders een C282Y mutatie geërfd. De ouders zijn dus heterozygoot, maar omdat C282Y++ niet volledig penetrant is, is er een kleine kans dat een van de ouders of beide ook C282Y++ is. In dat geval is de kans voor de broer of zus op het C282Y++ genotype natuurlijk hoger

Kinderen en ouders
De kans dat kinderen, van een ouder die homozygoot is voor de C282Y-mutatie, homozygoot zijn bedraagt ongeveer 1 (de kans om dezelfde mutatie als de indexpatiënt te hebben) maal 1/10 (de kans dat de andere ouder van het familielid mutatiedrager is = de kans op dragerschap voor een willekeurig persoon in de bevolking) maal ½ (de kans dat deze ouder de mutatie heeft doorgegeven aan het kind) = 1/20 oftewel 5%. Voor de ouders van de indexpatiënt geldt deze zelfde kans.

Grafische weergave kansberekening overerving bij hemochromatose (C282Y en H63D)-Normaal / + C282Y mutatie / H63D mutatie

Familieonderzoek
Als is vastgesteld dat u beide veranderde genen heeft geërfd dan is het raadzaam dat uw familieleden zich laten onderzoeken, om eventuele patiënten zo vroeg mogelijk op te sporen. Het gaat dan om uw broers en zusters, ouders en oudere kinderen. Kinderen hebben tot hun 18e levensjaar veel ijzer nodig en zullen in deze periode geen ijzer stapelen. Zij hoeven pas omstreeks hun 18e levensjaar onderzocht te worden. Het kan ook zijn dat erfelijkheids-onderzoek uitwijst dat een van uw ouders, broers of zussen beide veranderde genen heeft geërfd. Dan is er een risico dat ook u ze heeft geërfd. Daarom is het verstandig dat u zich in dat geval laat testen. Als  hemochromatose tijdig wordt ontdekt en (zonodig) behandeld, kunnen klachten vaak voorkomen worden. Als de ijzervoorraad in het lichaam op een normaal niveau wordt gehouden, ontstaat er geen ijzerstapeling. Die kan dan ook geen klachten veroorzaken. Als u wacht totdat de lichamelijke klachten zich al hebben ontwikkeld, is de schade vaak niet meer te herstellen.
Familieonderzoek kan plaatsvinden door genetisch onderzoek. Maar het ook belangrijk dat met bloed-onderzoek wordt gemeten hoe groot de ijzerstapeling in het lichaam is.
Het hangt van de uitslag af of behandeling nodig is. Als bij familie-onderzoek een familielid gevonden wordt die beide veranderde genen heeft geërfd, maar die nog geen ijzerstapeling heeft, dan wordt bij deze persoon iedere paar jaar gekeken hoe hoog de ijzerwaarden in het bloed zijn.
Dit zal ook afhangen van de hoogte van het ferritine en de leeftijd.

Hoe vindt het familieonderzoek plaats?
In academische ziekenhuizen en ook in sommige andere ziekenhuizen zijn medewerkers aanwezig die gespecialiseerd zijn in erfelijkheids-onderzoek (klinische genetica). Als u primaire hemochromatose heeft, kunt u de erfelijkheid van hemochromatose met hen bespreken. Samen met u zetten zij een familiestamboom op, waarin gegevens van de eerstegraads familieleden (naam, adres, huisarts) zijn opgenomen.
Familieleden krijgen het advies een afspraak te maken met de genetisch consulent
Als u daar toestemming voor geeft, wordt de familie schriftelijk geïnformeerd over het bestaan van de ziekte in de familie. De familieleden krijgen het advies een afspraak te maken met de genetisch consulent. Met ieder familielid wordt ver-volgens apart besproken wat de mogelijke gevolgen voor hem of haar zijn. Vervolgens kan uw familielid beslissen of hij of zij onderzoek naar ijzerstapeling wil laten doen.
Als in uw ziekenhuis geen genetisch consulent aanwezig is, kunt u met uw specialist overleggen hoe het familieonderzoek opgezet zal worden.

Spreken over ijzerstapeling met familie

Als is vastgesteld dat u de erfelijke variant van hemochromatose heeft, dan wilt u misschien uw directe familie daarover informeren. Het kan voor hen immers van belang zijn zich ook te laten onderzoeken op de erfelijke aanleg voor hemochromatose.
Voor het downloaden van een modelbrief: Klik hier!

Nieuws

02.05.2017

Presentatie Leiden 29-4-2017

lees meer

19.11.2016

presentatie dr Fijnheer

lees meer

Succesverhaal

Informatiefilm

Informatiefilm

lees meer